Afbeelding
vrijdag 9 november 2018

Over oude sporen en verdwenen stations: het Waterlandtrammetje

Renske van Bers

In deze nieuwe serie besteden we aandacht aan ‘vroegah’. Wist u bijvoorbeeld dat er al eerder een Noordlijn bestond? Uiteraard geen metro, maar wel een tram die Waterland, Purmerend en Amsterdam Noord met elkaar verbond. Middels oude beelden blikken we terug op wat eens was.

Heeft u vragen? Stel ze hier.

12 september 2020 | 14:38

anoniem

Vanaf welk hof ging vroeger de tram van Volendam naar Amsterdam

18 november 2018 | 16:27

j.siemons

ik weet dat ik op de verkeerde “pagina” zit , maar alla . in het parool van zaterdag 17-11 staat een volwassen beschouwing over de ingreep in de vloer van de cuypershal …het begin van de eerder uitvoerig aan de orde zijnde trap onder de hal naar de straat . de moeite van het lezen waard . misschien staat het artikel ook al op de site van het parool . heb ik niet geprobeerd 🙂 

20 november 2018 | 16:42

Renske van Bers

@J. Siemons, het nieuws klopt inderdaad en ik ben ook bezig met een artikel. Ik wacht alleen nog even met publicatie tot december, wanneer de definitieve planning van de trap bekend is. Groet, Renske

14 november 2018 | 10:45

John Geelof

@Waterlander
Ik ben er achter gekomen hoe het was.

Mijn tekst van toen:
Wat ik me wel afvraag : De lijnen naar Purmerend en Volendam zijn niet in het zelfde jaar opgeheven. Wanneer is voor Amsterdam die beslissing een feit geworden ?
Dat stationnetje met bijgebouwen heeft er nog lang gestaan.
Ik was toen bij de padvinderij en wij hadden daar een tijdje ons clubhuis.
Dat was dus na opheffing van de tramlijn.
——————————————————–
De laatste tram reed op 30 september 1956.
Ik heb een foto gevonden van de sloop van het stationsgebouw in oktober 1956.
Dat was al snel daarna.
——————————————————
Ik herinner me nu hoe het wel was.
Juni 1956 behaalde ik de akte “onderwijzer”.
Die gebeurtenis met de padvinders moet dus veel eerder zijn geweest.
n.l. de lijn naar Purmerend werd op 15 mei 1949 opgeven en vervangen door NACO-buslijn A.
Vervolgens werd de aftakking bij het Schouw verwijderd.
Bij het station in Noord stond een gebouw, dat als lijnwerkplaats werd gebruikt. Omdat er minder trams in gebruik waren, is dit gebouw toen buiten gebruik gesteld. Wij konden daar tijdelijk gebruik van maken. Tot het gesloopt werd. Bovendien werd een deel van de opstelsporen verwijderd.
Men was dus al eerder bezig met het uitvoeren van de plannen. Daarom kon men in 1956 snel met de sloop van het station beginnen.

13 november 2018 | 17:58

John Geelof

@Karel de Jong
Ik begrijp wat je bedoelt.
Ooit vond ik het stoppen met die lijn ook een vergissing.
Maar ….. er waren toen geen rondwegen om de steden. En de doorgaande routes dwars door het centrum persten zich door te smalle straten.
Amsterdam wilde zelfs vele oude straten slopen.
De Jodenbreestraat en Droogbak waren bijna verdwenen.

13 november 2018 | 14:26

Karel de Jong

@John Geelof Ik heb zelf helaas niet het genoegen gehad die tijd nog mee te maken, dus u kunt er zonder twijfel zinniger uitspraken over doen dan ik. Ik heb mijn informatie echter van iemand die er wel bij geweest is, en die me de vele plannen heeft laten zien die de NZH tevergeefs bij de gemeente heeft ingediend om de problemen met de trams op te kunnen lossen en met name de financieel succesvolle lijn naar Zandvoort te behouden. Al die problemen die samen te vatten zijn tot “trams die in de weg rijden voor auto’s” zijn natuurlijk het gebruikelijke verhaal dat toen voor het merendeel van de tramnetten in het Westen het einde heeft betekent. Dat het probleem misschien wel bij de auto ligt, en de oplossing in autoverkeer aan banden leggen en trams de ruimte geven, wilde men toen helaas niet aan. Maar het is natuurlijk heel makkelijk om daar “met de kennis van nu” de wijsneus over uit te hangen. U vat het mooi samen dat een beetje langetermijnvisie wel handig was geweest, maar of we daar tegenwoordig nou meer van hebben…

Bedacht trouwens dat de “elektrische” verbinding Amsterdam – Edam/Volendam net een weekje geleden is hersteld in de vorm van bus 316. Leuk dat we op de manier toch nog een waardige opvolger van het trammetje hebben gekregen.

13 november 2018 | 13:30

John Geelof

@Waterlander
De laatste tram reed op 30 september 1956.

Ik heb een foto gevonden van de sloop van het stationsgebouw in oktober 1956.
Dat was al snel daarna.

Wanneer de opstelsporen en de reparatieloods verwijderd zijn, weet ik niet.

13 november 2018 | 12:31

Waterlander

@John Geelof
Die informatie heb ik helaas niet.
In 1956 was de laatste rit op de lijn Amsterdam-Volendam.
Dat had enerzijds te maken met de eerder genoemde aanleg van de IJtunnel.
Aan de andere kant kreeg het trambedrijf te maken met slechte wegen en routes. Zo was de route door Monnickendam geen gelukkige. Ik ben van ’57, net na de opheffing van de tram, maar als inwoner van Monnickendam kan ik mij daar alles bij voorstellen.
Zie ook het interessante document van Theo Bakker (die ik overigens niet ken): https://www.google.nl/url?sa=t&source=web&rct=j&url=http://www.theobakker.net/pdf/waterlandsetram.pdf&ved=2ahUKEwjYzejdntHeAhUlxYUKHcaVD2UQFjABegQIBhAB&usg=AOvVaw13qoF7u5NyolBjVElcwtlA

13 november 2018 | 11:51

John Geelof

@Waterlander
Je hebt gelijk met je opmerking over het opzeggen van de erfpacht.

Wat ik me wel afvraag : De lijnen naar Purmerend en Volendam zijn niet in het zelfde jaar opgeheven. Wanneer is voor Amsterdam die beslissing een feit geworden ?
Dat stationnetje met bijgebouwen heeft er nog lang gestaan.
Ik was toen bij de padvinderij en wij hadden daar een tijdje ons clubhuis.
Dat was dus na opheffing van de tramlijn.

13 november 2018 | 11:31

Waterlander

@John Geelof
In Noord speelde ook mee dat de gemeente de erfpacht voor het tramstation had opgezegd omdat de gemeente de grond nodig had voor de verplaatsing van de steiger van het Adelaarswegveer.
Die verplaatsing was nodig voor de aanleg van de IJtunnel.

13 november 2018 | 10:36

John Geelof

@trolly en Karel de Jong,
het klinkt inderdaad aardig …. maar het is niet de waarheid.
Ik leef al zolang, dat ik het genoegen heb gehad om op alle tramlijnen van de NZH te hebben gereisd. Na de oorlog kon dat heel voordelig met een dagkaart. Vrij reizen van Amsterdam naar Zandvoort en zelfs naar Den Haag; van Rijndijk naar Noordwijk of Katwijk; van Amsterdam naar Purmerend of Volendam.
Met die blauwe tram bezochten wij familie in Bennebroek.
Was het besluit van de gemeente Amsterdam tot opheffing van de halteplaatsen Spuistraat en Sloterdijk doorslaggevend ?
Nee. Amsterdam had nauwelijks invloed op het regio vervoer. Wel waren er grote problemen: Het eindpunt in de Spuistraat had geen keer lus. De trams moesten daar kopmaken. Daardoor was daar geen doorgaand autoverkeer mogelijk. De haakse bocht van Spuistraat naar Raadhuisstraat zorgde voor veel verkeersoverlast en ongelukken. De stadstrams hadden problemen met de veel tragere NZH. Op de Adm. de Ruijterweg was die tram levensgevaarlijk.
Toch waren andere besluiten doorslaggevend.
Er waren teruglopende inkomsten.
De rijksoverheid gaf na de oorlog prioriteit aan de veel flexibeler autobus.
De NS was na overname de eigenaar van de NZH en moest met zichzelf concurreren.
In Haarlem veroorzaakte de tram grote problemen voor het inkomend en uitgaande verkeer in de veel te smalle straten.
In Noord en Waterland reed de tram vaak op enkelspoortrajecten. Dat betekende langere reistijden. Dat was vroeger geen bezwaar, maar het was niet vol te houden. Dus kregen we de bussen van de NACO.
Nu beleven we een wederopstanding van het vervoer per rails. De tijden veranderen. We denken na over het doortrekken van de NZ-lijn. Misschien is het nuttig om een lange termijn visie te hebben.

13 november 2018 | 06:11

trolly

Dat klinkt wel aardig, maar ik vrees dat de graven van de toenmalige beslissers inmiddels geruimd zijn…

13 november 2018 | 01:10

Karel de Jong

p { margin-bottom: 0.25cm; line-height: 120%; }a:link Leuk artikel! Hoewel
er weinig sporen van de tram over zijn gebleven is het vroegere tracé
in Volendam nog goed te zien. De Zeestraat is een voor Volendam
ongewoon brede, rechte strook de binnenstad in die eindigt in een
kale open vlakte, hier was vroeger het tramstation. Op
http://topotijdreis.nl/ kun je
goed zien waar de tram reed en hoe de omgeving sindsdien veranderd is
(@Jan.Meeuwenberg).

Dat de trams werden
opgeheven omdat ze niet efficiënt waren is niet helemaal waar. De
NZH (exploitant van de trams naar Volendam en Zandvoort) was een heel
vooruitstrevend bedrijf en had de bouwtekeningen al klaarliggen voor
nieuwe “gelede” tramvoertuigen (in die tijd het modernste van het
modernste) om de bij de reizigers erg geliefde tramlijnen op te
waarderen naar de moderne tijd. De gemeente Amsterdam wilde in die
tijd echter een autovriendelijk “Manhattan aan de Amstel” worden,
en daar pasten trams niet bij, dus zegde zij de
exploitatievergunningen en erfpacht van de stations van de NZH op. De
stadstrams moesten ook verdwijnen, maar omdat de bouw van het
vervangende metronetwerk tijd zou kosten kreeg het GVB wél de kans
om in 1957 (een jaar na de opheffing van het Waterlandse trammetje)
een gelede tram in gebruik te nemen. Deze bleek zo succesvol dat de
tram abrupt weer een populair vervoermiddel werd en daardoor tot op
de dag van vandaag het belangrijkste vervoer in de stad is gebleven.
Was de gemeente in die tijd iets minder voorbarig geweest met het
wegpesten van de NZH, dan hadden we de trammetjes naar Volendam en
Zandvoort hoogstwaarschijnlijk nog gehad, een HOV-net waar de
vervoerregio nu alleen maar van kan dromen. Ik denk niet dat de
verantwoordelijke wethouders nog in jullie team aanwezig zijn, dus ik
stel voor dat jullie even de bejaardentehuizen langs gaan en ze uit
hun bed lichten, zodat ze zich hier in de comments kunnen komen
verantwoorden 😉

12 november 2018 | 17:36

Waterlander

De halte Zunderdorp lag overigens niet in de buurt van het dorp Zunderdorp.

De lokatie was op de kruising Termietenweg/Termietengouw.

https://goo.gl/maps/r8PBVSDbVdx (de lokatie van een dierenartspraktijk).

12 november 2018 | 11:32

John Geelof

@Waterlander
Ja er zijn vele verhalen en herinneringen’
Op de foto heeft de motorwagen een lichtkap (een opbouw op het dak).
Op de laatste foto van een tram op de Meeuwenlaan ontbreekt die kap.
Dat was, omdat de tram naar Purmerend (het Boemeltje) bij Purmerend niet onder het treinviaduct paste. Het hogere materiaal reed naar Edam – Volendam.
Er was ook een speciale Marken-Expres voor toeristen naar het eiland Marken. (van Monnikendam en Volendam voeren bootjes naar Marken)
De verbinding van CS naar tramstation Noord ging ook met een boot, (een lage) van de firma Bergman (zodat die onder de brug door kon).

De voorloper van de NZH – tram was de ENET. Die trams waren knal groen geschilderd. Officieel heten ze Metallurgiques, maar de Amsterdammers noemden het de Kikker. Ze reden vanaf het Spui via Sloterdijk naar Haarlem. Die naam bleef – ook toen ze geel en later blauw geschilderd werden.

11 november 2018 | 17:06

Waterlander

In 1956 werd de tram in Monnickendam opgeheven.

De laatste tram werd met een touw de stad uit getrokken.

Zie ook youtube: https://youtu.be/N97JQMWJMCc

14 november 2018 | 12:00

Renske van Bers

@Waterlander, wat een gaaf filmpje! Sowieso leuk dat er zoveel reacties binnenkomen nav dit artikel. Groet, Renske

11 november 2018 | 14:50

j.siemons

@Waterlander / goh , wat een leuke tip . dank !

11 november 2018 | 12:27

Waterlander

@John Geelof

Op de Ryckerbrug over de Singelgracht ligt als herinnering nog een derde rail:

https://goo.gl/maps/MTw9RgF3KDU2

Dit stukje derde rail is telkens bij vernieuwing van het spoor teruggelegd.

10 november 2018 | 17:51

Jan.Meeuwenberg

@John Geelof: bedankt voor de mooie filmpjes, zeer nostalgisch. Het was wel een lijn met veel bochten.

10 november 2018 | 14:38

j.siemons

@John Geelof / prima . het enige dat ik nog weet is dat de tram amsterdam/zandvoort ook smalspoor was . er lag een excentrisch gelegen rail tussen de twee a’damse sporen .

10 november 2018 | 11:38

John Geelof

@j.siemons
In Noord reden geen Boedapesters.
Die waren te groot en te zwaar.
Maar ook in de stad was niet elke tram van de NZHTM (later NZH) een boedapester. Er reden ook trams van de firma Beijnes en van Metallurgique. De lijn Amsterdam-Haarlem-Zandvoort reed op smalspoor. De NZH reed van Haarlem naar Leiden op normaalspoor. (de breedte van de stadstram in Amsterdam)

10 november 2018 | 10:47

Han Schomakers

In 2016 is een fotoboek verschenen met de titel “Elektrische trams in Waterland”van auteur Peter Günther. Het bevat prachtige foto’s van de trams en de plaatsen waar de trams naar toe of doorheen reden in de periode 1932 – 1956. Het bijzondere van dit boek zijn de foto’s die alle digitaal zijn ingekleurd, waarbij de auteur heel erg zijn best heeft gedaan om die kleuren zo natuurgetrouw mogelijk te kiezen. Zijn vrouw heeft zelfs de kleuren van de kleding uit die tijd precies uitgezocht.

Kortom een fantastisch boek, dat ik met enige regelmaat lekker doorblader. En waarvan ik altijd een weemoedig gevoel krijg, omdat bijna alles van de Waterlandse tram is verdwenen, tenzij je goed gaat zoeken in Purmerend, Ilpendam, Monnickendam, Edam en Volendam naar overblijfselen. Zelfs aan voormalige de trein/tram verbinding tussen station Kwadijk en Volendam door de Purmer wordt in het boek aandacht geschonken…

ISBN 978-90-72721-18-1

9 november 2018 | 18:07

Jan.Meeuwenberg.

@Peter: Het boek is nieuw bij Bol.Com 29,95euro
Ik ga verder zoeken naar een tweedehands exemplaar. Ik ben benieuwd naar dit boek het lijkt me interessant, bedankt voor de tip.

9 november 2018 | 17:51

Waterlander

In Broek in Waterland is een klein wijkje gebouwd langs de voormalige trambaan. De straatnamen luiden Motorrijtuigstraat en Salonrijtuigstraat.

9 november 2018 | 16:49

j.siemons

@Waterlander
dit is een prima link . vanaf het dak van een (google)-auto geschoten ?

de tram op de meeuwenlaan weet ik nog . volgens mij was dat een “boedapester” zogenoemd omdat het oermodel wellicht uit die stad kwam . reed ook naar zandvoort ( zat ik na de oorlog in ) vanuit de spuistraat tegenover hoppe . als ‘ie toeterde klonk er een zware oooeeeehhh ! 🙂

9 november 2018 | 16:25

Peter

@Jan.Meeuwenberg.

In 1997 verscheen de “NZH Railatlas 1881-1961” van Dick van der Spek bij uitgever Schuyt en co. Daarin zijn alle lijnen van dit verdwenen trambedrijf zoals ze bestonden opgenomen, met zeer gedetailleerde kaarten en veel foto’s. Volgens mij moet je die nog wel ergens tweedehands kunnen vinden. Het is een prachtig boek.

9 november 2018 | 15:32

Jan.Meeuwenberg.

Weer een interessant artikel met nostalgische foto’s, het is jammer dat er van die lijnen zo wijnig van is overgebleven. Het zou mooi zijn als er een landkaart zou zijn waarin de tram-routes zoal het was zouden zijn ingetekend.

We worden nog steeds verrast met interessante artikelen, ik ben blij dat ik nadat de N/Z-lijn klaar was nog ben blijven hangen op deze website.

9 november 2018 | 12:21

Waterlander

Wellicht een betere link:
https://goo.gl/maps/eyBQ7UsAjGm

9 november 2018 | 12:17

Waterlander

Op sommige plekken zijn de oude trambruggetjes nog te zien zoals langs de N247 tussen Broek in Waterland en Monnickendam:

https://goo.gl/maps/SKgCZcaKksp